Największym osiągnięciem Sejmu Czteroletniego, obradującego od października 1788 do maja 1792 r., było uchwalenie ustawy zasadniczej, do czego w decydującym stopniu przyczyniły się prace przygotowawcze (grudzień 1790 – kwiecień 1791). Autorami projektu konstytucji byli w szczególności: Ignacy Potocki, król Stanisław August Poniatowski i ks. Hugo Kołłątaj. Po ujawnieniu tekstu uaktywniła się opozycja skupiona wokół ambasadora rosyjskiego. Zwolennicy reform postanowili wnieść projekt ustawy zasadniczej w celu uchwalenia go na jednodniowej sesji, co naruszało regulamin sejmowy. Historyczna sesja izb połączonych obradujących 3 maja 1791 w sali senatorskiej na Zamku Królewskim obfitowała w gwałtowne spory i dramatyczne gesty ze strony zwolenników i przeciwników konstytucji. Większość sejmowa i galeria oraz obecna na sali publiczność oklaskiwała projekt. Opozycja natomiast domagała się normalnych obrad i dyskusji. W atmosferze ogromnego uniesienia patriotycznego Stanisław August zaprzysiągł konstytucję na ręce biskupa krakowskiego Feliksa Turskiego, dodając: „Przysięgałem Bogu, żałować tego nie będę”. Po czym wezwał posłów do udania się do kościoła św. Jana w celu jej zaprzysiężenia. Ustawa Rządowa została uchwalona w nadzwyczajnym trybie, przy zastosowaniu uproszczonej procedury. Protesty opozycjonistów okazały się bezskuteczna. Po dokonaniu oblaty w grodzie warszawskim Ustawa Rządowastała się z dniem 5 V 1791 aktem prawnie obowiązującym. Uchwalona tego samego dnia Deklaracja Stanów Zgromadzonych uchyliła moc prawną aktów sprzecznych z konstytucją. Ustawa Rządowa z 3 maja 1791 była pierwszą, pisaną nowoczesną polską konstytucją, a trzecią na świecie, po amerykańskiej i szwedzkiej, i obejmowała wstęp oraz 11 artykułów. Bezpośrednio pod nazwą Ustawa Rządowa umieszczono apostrofę sakralną: „W imię Boga w Trójcy Świętej Jedynego”. Wstęp, napisany piękną polszczyzną, ma charakter agitacyjno-propagandowy. Wskazywano w nim na historyczne znaczenie uchwalonego aktu. W ten sposób jego twórcy starali się pobudzić społeczeństwo, a w szczególności szlachtę do realizacji reform ustrojowych. Artykuł pierwszy stwierdzał dominu­jącą rolę religii katolickiej w państwie. Zapewniał tolerancję wyznawcom nieka­tolickim, jednakże zapowiadał kary sądo­we dla katolików, którzy przeszli do in­nego Kościoła. Szeroko rozbudowany ar­tykuł drugi dotyczył pozycji stanu szla­checkiego w Rzeczypospolitej. Zagwaranto­wano mu wszystkie przywileje wy­nikające z nadań monarchów, od Włady­sława Jagiełły poczynając. Konstytucja pozbawiła szlachtę prawa najwyższej zwierzchności wobec poddanych, stwier­dzając, że „chłopów przyjmuje się pod opiekę prawa". Artykuł trzeci stanowiła już ustawa Miasta nasze królewskie wolne w państwach Rzeczypospolitej i wprowadzała jednolity ustrój miast. Ar­tykuł czwarty zawierał bardzo ważne po­stanowienie o nadaniu pełnej wolności każ­demu włościaninowi przybywającemu lub powracającemu po ucieczce na ziemie polskie. Artykuł piąty przedstawił zasady ustroju Rzeczypospolitej. Podzielono władzę na prawodawczą, wykonawczą i sądowni­czą. W artykule szóstym omówiona została organizacja Sejmu. Zniesiono liberum veto, uchwały sejmowe musiały zapadać większością głosów. Co 25 lat miał być zwoływany sejm w celu poprawy konstytucji. Artykuł siódmy poświęcony był władzy wykonawczej, przede wszystkim królowi. Wprowadzał tron dziedziczny. Artykuł ósmy powierzał sprawowanie wymiaru sprawiedliwości niezależnym sądom. Nie wprowadzono zasady równości wobec władzy. Artykuł dziewiąty na wypadek śmierci króla, jego niepoczytalności lub wżycia w niewolę, regencję w Rzeczypospolitej powierzał rządowi, zwanemu Strażą praw, pod przewodnictwem królowej lub prymasa. Artykuł dziesiąty zajmował się problemem wychowania następcy tronu. Zobo­wiązał wychowawców dzieci królewskich do wpajania w nie religii, miłości Ojczyzny, wolności i Konstytucji Krajowej. Artykuł jedenasty tworzył pojęcie „siły zbrojnej narodowej", uznając armię za zorganizowaną część potencjału Rzeczypospolitej, przeznaczoną do obrony integralności państwa i suweren­ności narodu. Ustawa Rządowa z 3 V 1791 zachowała federacyjny charakter państwa na zasadzie równości Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Konstytucja 3 Maja była pierwszym krokiem na drodze do przekształcenia Rzeczypospolitej w szlachecko-burżuazyjną monarchię kon­stytucyjną i próbą zlikwidowania ustroju zacofania oraz wzmocnienia państwa. Ustawa obowiązywała jedynie przez rok (od maja 1791 do maja 1792). Stan ten został przerwany w wyniku zawiązania konfederacji targowickiej, która zdelegalizowała konstytucję, a wojna w jej obronie w 1792 r. zakończyła się klęską Rzeczypospolitej. Kon­stytucja 3 Maja jest jednym z najświetniejszych w dzie­jach naszego narodu aktów historycznych. Polska dała wówczas dowód swego wysokiego stanowiska kulturalnego wśród narodów Europy. Stanowi ona bezsprzecznie największą spuściznę ideowo-polityczną po niepodległej Rzeczypospolitej. Wielkość ustawy wynika nie tylko z wartości prawnoustrojowej jej postanowień, ale przede wszystkim z całego moralno-politycznego sensu wysiłku niepodległościowego podjętego przez stronnictwa patriotyczne w dobie Sejmu Wielkiego mimo nieprzezwyciężalnych trudności wewnętrznych i zewnętrznych. Dzięki temu stała się aktem o niezmiernie istot­nym znaczeniu dla tradycji narodowej, oddziałującym na świadomość naro­dową wielu pokoleń Polaków.