Historia szkolnictwa w Śmiglu jest bardzo długa. Miasto było miejscem silnego rozwoju szkolnictwa różnowierczego, ponieważ w XVI i XVII w., gdy mieście wiatraków istniały trzy obozy wyznaniowe: ariański, luterański i katolicki, a później (w XX w.) także gmina żydowska. 
Szkoła miejscowej gminy ariańskiej została zorganizowana w 1584 r. przez Andrzeja Dudycza, który ofiarował ogród, gdzie wzniesiono budynek szkolny. Trudno dziś określić, gdzie on się znajdował. Być może, że sławna w Polsce szkoła ariańska w Śmiglu mieściła się na Zielonej Górze, należącej do Starego Nietążkowa. Placówka ta cieszyła się największym rozgłosem w latach 1589 - 1594, a więc w okresie dziedziczenia miasta przez sędziwego ministra gminy ariańskiej, Eliasza Arciszewskiego. Zaliczała się ona do dobrze zorganizowanych szkół w Polsce. Uczyła swych wychowanków czytania, pisania, rachunków, religii, początków języka łacińskiego i nauk przyrodniczych. Poza doborem przedmiotów nauczania wyróżniła się wśród ówczesnych szkół parafialnych stosowaniem osobnych podręczników do każdego przedmiotu nauczania oraz posługiwanie się pewnego rodzaju elementarzami. O poziomie nauczania i wynikach wychowania w szkole decydowali  także jej nauczyciele, którymi byli najsławniejsi i najwybitniejsi działacze polskiego ruchu ariańskiego.
Gmina luterańska szkołę powołała przed 1644 rokiem. Pierwszym jej nauczycielem był Eleazar, a po nim Jakub Longin i Krzysztof Roesler ze Wschowy. Poziom nauczania w tej szkole był dosyć niski, co skłoniło starszych gminy do powoływania na stanowisko rektora ludzi z odpowiednim wykształceniem. Z powodu zarazy, która wybuchła w mieście w roku 1710, naukę w szkole przerwano. W latach 1711 - 1719 funkcję rektora sprawował Marcin Adelt, który w miejsce książki do nauki czytania Jana Hermanna, wprowadził po raz pierwszy czytanie Biblii oraz egzamin z katechizmu luterskiego. Po nim rektorem szkoły był Samuel Schniern. W roku 1720 powiększono budynek szkolny przez dobudowanie piętra, a z dotychczasowych dwóch izb lekcyjnych zrobiono jedną dużą salę. Od roku 1737 obowiązki rektora pełnił Marcin Lachmut. Z biegiem czasu szkoła upadła i część budynku oddano innej szkole. Dnia 1.12.1926 r. dotychczasowa jednoklasowa szkoła ewangelicka przydzielona została 7 klasowej szkole powszechnej jako jej oddział równoległy z zagwarantowaną tożsamością wyznaniową. W 1928 r. oddano cały obiekt szkolny - budynek i ogród. Mieściła się ona przy Starym Rynku (dziś pl. Rozstrzelanych).
Szkoła żydowska istniała do ok. 1903 r. i mieściła się przy ul. (dzisiaj) Mickiewicza 13, gdzie również była synagoga i mieszkał rabin.
W latach 1887-1931 działała w Śmiglu "szkoła wyższa": 2 siostry - nauczycielki o nazwisku Stryck 1.04.1887 r. zorganizowały szkołę dla dziewcząt (od 1896 r. przyjmowano też chłopców), która mieściła się przy ul. Mickiewicza 20. W 1909 r. "wyższą szkołę dla chłopców i dziewcząt" przyjęło miasto.
Najdłużej udokumentowaną działalność, bo od 1834 r. posiada szkoła katolicka, której później została przekształcona z Publiczną Szkołę Powszechną w Śmiglu. W 1892 r. wybudowano dla niej gmach przy ul. Mickiewicza 2. Pierwotnie przeznaczona była głównie dla dzieci niemieckich katolików (Polacy korzystali z salki katechetycznej przy kościele, bądź z pomieszczenia w budynku narożnym ul. Farnej i Kościuszki), dopiero później zaczęli chodzić do niej Polacy. W maju 1919 roku na 451 uczniów, dzieci niemieckich było 65. Do sierpnia 1922 r. tworzyły one odrębną klasę z niemieckim językiem wykładowym (polskiego uczono na życzenie rodziców). Po 1922 r. osobny komplet stanowiły tylko na religii i j. niemieckim. Szkoła miała 6 klas, a od r. szk. 1924/25 - 7. Dzieci dzielono na katolickie (332) i ewangelickie (55), a w roku 1927 wyszczególniono: polsko-katolickie (323), niemiecko-katolickie (11) i niemiecko-ewangelickie (54), dla których organizowano specjalną klasę. W r. szk. 1925/26 powstała klasa dla dzieci upośledzonych umysłowo. W r. szk. 1930/31 szkoła miała 13 etatów, 14 oddziałów, dysponowała 11 salami lekcyjnymi (w tym: 1 w szkole wydziałowej (dla ewangelików), 1 w ochronce, 1 w Koszanowie). Rada szkolna wymusiła oddanie szkole powszechnej 2 pomieszczeń szkoły wydziałowej. W ten sposób w 1932 r. szkoła dysponowała w sumie 13 salami lekcyjnymi. W latach 1886-1928 rektorem był A. Janiszewski, a od 1.09.1929 do 31.08.1931, J. Halardziński. Po nim kierownictwo objął B. Antkowiak.
W czasie okupacji szkołę przy ul. Mickiewicza zamieniono na magazyn (budynek przy ul. Rozstrzelanych był szkołą Niemców). Polacy chodzili do szkoły w Koszanowie, w której uczyli się niemieckiego.
Po wyzwoleniu organizację szkoły powierzono Feliksowi Siąkowskiemu z Bucza. Naukę rozpoczęto 1.03.1945 r. W szkole było 3 nauczycieli i 592 dzieci. 1.09.1945 r. B. Antkowiak podejmuje ponownie obowiązki kierownika szkoły. W roku szkolnym 1945/46 naukę rozpoczęło w 15 oddziałów 718 uczniów. Czyniono starania o otwarcie pierwszej klasy gimnazjalnej, ale bez skutku. W zamian zorganizowano klasę 7. Nauka odbywała się w systemie zasadniczym i przyspieszonym. Organizowano też kursy dla dorosłych. W r. szk. 1947/48 uruchomiono klasę 8., odpowiadającą klasie 2 szkoły średniej. Z tej racji zorganizowano w budynku byłej gminy ewangelickiej (Farna, róg Szkolnej) bursę dla dzieci okolicznych miejscowości.
W lutym 1956 r. B. Antkowiak zrezygnował z kierownictwa. Jego obowiązki przejął E. Handke, a 1. Września 1956 r. kierownikiem został F. Siąkowski. Szkoła mieściła się w czterech budynkach: przy ul. Mickiewicza, Szkolnej - dwa obiekty i willi przy ul. Leszczyńskiej. We wrześniu 1960 r. dokonano podziału szkoły. W budynkach przy ul. Mickiewicza i pl. Rozstrzelanych mieściła się Szkoła Nr 1 ( licząca 671 uczniów, kierownikiem nadal F. Siąkowski, a przy ul. Leszczyńskiej - Szkoła Nr 2 (licząca 270 uczniów, którą kierował - od września 1963 r. - Leon Mulczyński. Dalszymi kierownikami "dwójki" byli: E. Handke (od września 1966), Janina Grys z Kościana (do września 1969), ponownie L. Mulczyński (do września 1974) i mgr Barbara Nelke - pełniła funkcję do września 1976 r., kiedy to szkoła została połączona z "jedynką", kierowaną przez L. Mulczyńskiego. Kierownikiem Szkoły Nr 1. we wrześniu 1969 r. został Franciszek Cieślik. W styczniu 1973 r. powierzono mu funkcję on gminnego dyrektora szkół i zadanie organizowania Zbiorczej Szkoły Gminnej w Śmiglu, której był się dyrektorem do 31.01.1976 r. Kolejnym gminnym został od 1.09.1976 r. Jerzy Wojtkowiak z Czacza (obie funkcje pełnił do września 1981 r.) Następnie stanowiska te powierzono Ryszardowi Burze. 1.09.1984 r. zlikwidowano to stanowisko i wprowadzono inspektorów. Zostali nimi: Ryszard Bura, po nim od 1.09.1987 r. Lukrecja Bednarek i Regina Ziętkowiak (do maja 1990 r.), kiedy to zlikwidowano inspektoraty. Dyrektorem szkoły od 1.09.1984 r. był Jan Nowicki.
Starania o wybudowanie nowego budynku szkolnego dla Śmigla podejmowano już od 1934r.. Przedwojenna młodzież (w miejscu dzisiejszej lokalizacji obiektu), uprawiała działkę, która w przyszłości miała stanowić część obiektów szkolnych. W latach powojennych wielokrotnie podejmowano sprawę budowy placówki. Mijały kolejne lata, lecz nadal nie była ona realizowana. Decyzja o lokalizacji nowego obiektu szkolnego została wydana dopiero 22 kwietnia 1981r. Określała ona szczegółowo położenie budynku pomiędzy ulicami Mierosławskiego i Konopnickiej.
Naczelnik miasta i gminy Józef Cieśla zwrócił się z wnioskiem do wojewody leszczyńskiego o umieszczenie budowy szkoły w planie społeczno-gospodarczym na rok 1982. W tym celu powołano Społeczny Komitet Budowy Szkoły, w skład, którego weszli: Lukrecja Bednarek jako wicedyrektor szkoły, Zbigniew Cyranek jako przewodniczący, Teresa Marciniak, Józef Błażyczek, Barbara Szłapka, Irena Kaczmarek, Teresa Kulus, Andrzej Waligóra, Barbara Miemczok, Weronika Drótkowska, Aleksandra Adamczak, Leonora Kaczmarek, Halina Samoląg, Edward,Leśniak Stanisław Frąckowiak, Janina Cieśla, Henryk Kotecki, Irena Bzyl i Maria Targosz. W drugim półroczu 1982r. ekipy budowlane weszły na wskazany teren, rozpoczynając tym samym prace ziemne. 15 czerwca 1983 r. nastąpiło uroczyste wmurowanie kamienia węgielnego. Zakończenie inwestycji zostało zaplanowane na rok 1986. Trudna sytuacja gospodarcza i ekonomiczna naszego kraju sprawiła, że perspektywa ukończenia nowej szkoły zaczęła się przesuwać. Szukano środków na ten cel. Oświata wielkopolska mogła liczyć na fundusz  z Narodowego Czynu Pomocy Szkole, prace społeczne rodziców oraz pomoc zakładów pracy. Wyrażono zaniepokojenie brakiem środków finansowych na kontynuację inwestycji i postanowiono zabiegać o dodatkowe środki. Na początku 1988 r. obiekt szkolny był już prawie wykończony. Wiele prac podejmowali wspólnie nauczyciele z uczniami i rodzicami. Wszyscy chcieli jak najszybciej opuścić stare mury szkolne i polepszyć warunki pracy, gdyż nauka trwająca 6 dni w tygodniu (również w wolne soboty), od 7:45 – 18:20, stawała się coraz bardziej dokuczliwa. Ze względu na pogarszające się warunki, uzyskano zgodę władz Kuratorium Oświaty i Wychowania w Lesznie na rozpoczęcie roku szkolnego 1988/89 w niewykończonych budynkach szkoły.  
W wyniku reorganizacji znów powstały się dwie szkoły. Siedzibą Szkoły Podstawowej Nr 1 był budynek przy  ul. A. Mickiewicza nr 2, a siedzibą Szkoły Podstawowej Nr 2 budynek przy ul. M. Konopnickiej nr 5. W szkole nr 1 naukę pobierali uczniowie klas I – III. Dyrektorem Szkoły Podstawowej Nr 2 Jan Nowicki, a w placówce uczyły się dzieci i młodzież klasy I do VIII.
Nowe budynki szkolne spełniły oczekiwania uczniów i nauczycieli. Wszystkie dzieci, a jest ich 1075, uczyły się wreszcie na jedną zmianę. Marzenie o nowej szkole zostało spełnione.
2 maja 1991 zapisał się jako wyjątkowy dzień w historii szkoły, ponieważ wówczas podczas obchodów 200 rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja, nadano jej imię pierwszej Ustawy rządowej. Wśród gości przybyłych na uroczystość byli m.in.: wojewoda leszczyński – Eugeniusz Matyjas, Kurator Oświaty i Wychowania – Jacek Michalczyk.
Od września 1999r. w wyniku reformy systemu oświaty Szkoła Podstawowa w Śmiglu zostaje przekształcona w Zespół Szkół pod nazwą „Samorządowe Gimnazjum i Szkoła Podstawowa w Śmiglu”. Dyrektorem placówki zostaje Jan Nowicki.
W wyniku starań Rady Rodziców i dzięki sponsorom Samorządowemu Gimnazjum i Szkole Podstawowej w Śmiglu został nadany sztandar, ponadto uchwałą Rady Miejskiej śmigielskie gimnazjum otrzymało imię Konstytucji 3 Maja. Uroczystość odbyła się 3 maja 2008r. w Centrum Kultury w Śmiglu. Uwieńczona została akademią nawiązującą do wydarzeń z 1791r.
1 września 2009r. decyzją władz samorządowych nastąpił podział zespołu szkół na: Szkołę Podstawową im. Konstytucji 3 Maja w Śmiglu i Gimnazjum im. Konstytucji 3 Maja w Śmiglu. Dyrektorem gimnazjum została pani Wanda Judek, która pełniła tę funkcję do 31 sierpnia 2017 roku, kiedy szkoła przestała prowadzić działalność w związku z reformą oświaty.